Rembrandt Zuijderhoudt

Als onafhankelijk gezondheidsrechtelijk adviseur 

betrokken bij de voorbereiding van de Wvggz 

“Er ging politiek een andere wind waaien: 
veiligheid boven alles.”

naar de Wvggz
VAN WET BOPZ

Rolverschuiving in de rechtsbescherming van de patiënt
De Derde Evaluatiecommissie heeft destijds de wet Bopz geëvalueerd. Zuijderhoudt legt uit: “De commissie heeft gekeken naar wat de wetgever voor ogen had. Wordt dit nageleefd en zo ja, hoe? Maar we keken ook breder. Hoe werkt de wet Bopz en is deze toekomstbestendig? En juist over dat laatste vielen we. Wie heeft de wetgever bijvoorbeeld aangewezen om individuele rechtsbescherming te bieden? Dat was onder andere de officier van justitie, maar die had zich daaruit teruggetrokken. En de burgemeester, maar die vervult daarin amper een taak. De Inspectie is ook een ander soort toezicht gaan voeren dan in de wet. Anderen kwamen qua rechtsbescherming positief naar voren. Bijvoorbeeld de rechter, de advocaat, de patiëntenvertrouwenspersoon en de geneesheer-directeur. De officier van justitie werd eruit geschreven. De zaak zou via een multidisciplinaire commissie gaan lopen. Maar de crisis kwam en de commissie werd weggeschreven. De geneesheer-directeur kreeg alles in zijn rugzak. Toen kwam de Commissie Hoekstra. Die stelde voor de officier van justitie ermee te belasten, maar op een andere manier en met volle inzet. Nu komt er een duo van de geneesheer-directeur en de officier van justitie: de een opereert zorginhoudelijk en de ander juridisch. Ik vind het een verstandige keuze ook al is het niet ideaal. Verzoeken aan de rechter zijn juridisch werk en de geneesheer-directeur kan daardoor overbelast raken. Verder verplaatsen patiënten zich door het hele land. Wil je een landelijk dekkend systeem hebben? Dan moet je dat niet bij een lappendeken aan privaatrechtelijke instellingen beleggen.”

De vorming van de Wvggz
De Wvggz is uiteindelijk toch iets anders uitgevallen dan iedereen hoopte. “In de 23 jaar voorbereiding tot de invoering van de Bopz is de opvatting over wat de wet zou moeten doen sterk veranderd. Er was steeds weer een verbouwing aan het ontwerp. Dat heeft bij de Bopz geleid tot een heel moeilijke wet, iets wat men wilde voorkomen bij deze nieuwe wet” legt Zuijderhoudt uit. “Het gaat over een gevoelig thema en iedereen denkt daar verstand van te hebben. De Derde Evaluatiecommissie wilde een compacte, heldere wet die niet alle narigheid van de Bopz heeft. Een wet die soepel door de Kamers gaat. Daarvoor moet je van tevoren het veld intensief betrekken. Op deze manier voorkom je dat Kamerleden door allerlei belangengroepen worden aangestoken en daardoor gaan zitten knoeien in het wetsontwerp. Dus vlot door de Kamer en invoeren. Dan was het goed gegaan. Maar toen brak in 2008 de crisis uit. Er kwam een ander kabinet met andere prioriteiten. We werden ingehaald door het veiligheidsdenken en incidenten. Het slanke ontwerp is steeds dikker geworden. Ik ben ongelukkig over hoe het gelopen is, maar ik denk ook dat het onvermijdelijk was.”


“Vervang je een wet die diep ingrijpt in de levens van mensen? Dan is er een enorm tumult. Het is makkelijk om te roepen dat het een foute wet is.”

De Commissie Hoekstra en de Wvggz
De Commissie Hoekstra ging over de strafrechtelijke beslissingen in de zaak Bart van U. Zijdelings had deze commissie hierdoor invloed op de Wvggz. Zuijderhoudt: “De terugkeer van de officier van justitie was een suggestie van de Commissie Hoekstra. De toenmalige ministers leken andere opvattingen te hebben over de psychiatrie en veiligheid; ook zonder de Commissie Hoekstra waren ze gaan interveniëren. Het was echt een andere wind die ging waaien: veiligheid boven alles,” aldus Zuijderhoudt.

Niet terecht
Tot slot zegt Zuijderhoudt: “Vervang je een wet die diep ingrijpt in de levens van mensen? Dan is er tumult. Terwijl de voorbereiding van de Wvggz veel beter is dan indertijd bij de invoering van de wet Bopz. Ik heb er bewondering voor hoe de ambtenaren hun vingers blauw hebben geschreven, ze moesten continu herschrijven. Het is makkelijk te roepen dat het een foute wet is, maar dat is niet terecht.”


De voorbereiding van de Wvggz is veel beter dan bij de Bopz.”